پیشرفت سریع تکنولوژی بهویژه هوش مصنوعی باعث شده است تا در سالهای اخیر با تحولات عظیمی در صنایع مختلف روبرو باشیم. استفاده از این فناوری موجب انجام سریعتر و هوشمندتر فرایندهها شده است. این تحولات مرز بین دنیای فیزیکی و دیجیتال را بههم نزدیکتر کردهاند تا مدیران نگاه تازهای به روند تولید و خدمات خود داشته باشند. در ادامه این مقاله در مورد جنبههای مختلف هوش مصنوعی در صنعت صحبت خواهیم کرد. اگر علاقهمندید تا اطلاعات بیشتری در این زمینه بهدست آورید پیشنهاد میکنیم حتماً تا انتها با ما همراه باشید.
ضرورت استفاده از هوش مصنوعی در صنعت
درحالحاضر هوش مصنوعی در صنعت به یک ضرورت استراتژیک برای بقا و رشد در بازار جهانی تبدیل شده است. این فناوری از مفاهیم تئوریک فراتر رفته و میتواند بهطور مستقیم در حل چالشهای واقعی موجود در صنعت کاربردی باشد.
یکی از اصلیترین دلایل این ضرورت، دستیابی به نسل چهارم صنعت (Industry 4.0) است. فناوری هوش مصنوعی بهعنوان یک کاتالیزور برای تغییر پارادایم از تولید ماشینمحور به تولید دیجیتال شناخته میشود. در محیط صنعت ۴ که همه عناصر بهصورت دیجیتال به هم متصل هستند، هوش مصنوعی نیز دنیای واقعی و مجازی را ترکیب کرده و رسیدن به سطوح بالاتری از خودکارسازی را امکانپذیر کرده است.
علاوهبراین، این فناوری با پایش مداوم وضعیت تجهیزات از توقفهای ناگهانی تولید و ایجاد خسارتهای شدید جلوگیری میکند. همچنین، هوش مصنوعی با توانایی پردازش حجم عظیمی از دادههای صنعتی، تحلیلهای لازم برای تصمیمگیری سریع و دقیق را در اختیار مدیران قرار میدهد؛ بنابراین، آنها میتوانند تصمیمگیریهای هوشمندانه و استراتژیک داشته باشند.
صنایعی که زودتر از این فناوری استفاده کنند در برابر تغییرات پویای بازار منعطفتر هستند و قدرت رقابتی بالاتری دارند. در حقیقت هوش مصنوعی به صنایع اجازه میدهد تا محصولات خود را بر اساس نیازهای فردی مشتریانشان شخصیسازی کنند، بدون اینکه بازدهی تولید انبوه را از دست بدهند. در ادامه در مورد چگونگی تحول صنایع مختلف توسط هوش مصنوعی بیشتر صحبت خواهیم کرد.
هوش مصنوعی چگونه صنایع مختلف را متحول میکند؟
هوش مصنوعی در صنعت با تغییر بنیادین در ساختار عملیاتی و منطق تصمیمگیری، صنعت را از یک مدل سنتی و ایستا به یک اکوسیستم دیجیتال و پویا تبدیل میکند. این تحول فراتر از معرفی ابزارهای جدید است و در حقیقت یک تغییر پارادایم در چهارچوب نسل چهارم صنعت محسوب میشود. چگونگی این تحول در محورهای کلیدی زیر خلاصه میشود:
1- تبدیل دادههای خام به دانش استراتژیک
دادهها بهعنوان مواد خام قرن ۲۱ شناخته میشوند. هوش مصنوعی این توانایی را دارد تا حجم عظیمی از دادههای صنعتی را با سرعتی باورنکردنی پردازش کند و الگوهای پیچیده تولید را از دل آنها بیرون بیاورد. تحلیل داده با هوش مصنوعی باعث میشود تا تصمیمات مدیریتی دیگر صرفاً بر پایه حدس و گمان نباشند بلکه بر اساس دادههای بلادرنگ (Real-time) و شواهد دقیق گرفته شوند.
2- تغییر رویکرد از «حل مسئله» به «پیشگیری از مسئله»
اگر بخواهیم در مورد حیاتیترین تحول ورود هوش مصنوعی در صنعت صحبت کنیم، احتمالاً باید به همین تغییر رویکرد اشاره داشته باشیم. این تغییر مسیر، صنعت را از واکنش به بحرانها بهسمت پیشبینی آنها سوق داده است. در واقع این فناوری باعث شده است تا صنعت بتواند پیش از وقوع مشکلات، مثل هرگونه خرابی تجهیزات یا نقص در کیفیت از وقوع آنها پیشگیری کند.
3- یکپارچهسازی دنیای فیزیکی و مجازی
هوش مصنوعی با ایجاد سیستمهای سایبر فیزیکی (CPS) مرز بین دنیای مجازی و واقعی را از بین برده است؛ در نتیجه میتواند از طریق ایجاد یک جریان کاری هوشمند، ارتباط مستقیم ماشین با ماشین (M2M) را فراهم کند و اجازه دهد تا فرایندها بهصورت کاملاً خودکار و منعطف با تغییرات محیطی سازگار شوند.
4- بازتعریف نقش انسان در صنعت
هویت نیروی کار نیز با ورود هوش مصنوعی در صنعت دچار تغییر شده است. در این مدل جدید، دیگر تمرکز انسان فقط روی کارهای روتین نیست بلکه بهسمت نظارت و ساختاردهی تغییر کرده است. هوش مصنوعی هم بهعنوان یک همکار، توانمندیهای انسانی را تقویت میکند.
کاربرد هوش مصنوعی در صنایع
تا اینجای مقاله در مورد ضرورت استفاده و چگونگی تحول صنعت توسط هوش مصنوعی صحبت کردیم. در ادامه بهصورت محسوستری در مورد کاربردهای این فناوری در صنایع مختلف صحبت خواهیم کرد.
تولید و صنعت
همانطور که در بخشهای قبل هم اشاره کردیم، هوش مصنوعی ستون اصلی نسل چهارم صنعت است و تمرکز اصلی آن افزایش کارایی و پایداری فرایندهاست. این فناوری با تحلیل دادههای حسگرها به افزایش عمر تجهیزات کمک و از خسارتهای احتمالی جلوگیری میکند. در واقع سیستمهای بینایی ماشین (Computer Vision) میتوانند عیوبی که با چشم انسان قابل تشخیص نیستند را شناسایی کند و هزینهها را تا ۳۰ درصد کاهش دهند. همچنین از دیگر کاربردهای هوش مصنوعی در صنعت میتوان به رباتهای همکار اشاره کرد. این رباتها میتوانند وظایف تکراری یا خطرناک را با سرعت و دقت بالاتری نسبت به انسان انجام دهند.
مالی و بانکداری
در این حوزه، هوش مصنوعی امنیت را به سطوح بسیار بالایی ارتقا داده و تجربهای فوق شخصیسازیشده برای مشتریان ایجاد میکند. سیستمهایی مانند Decision Intelligence مستر کارت با اسکن دادهها در زمان واقعی، کلاهبرداری را ۳۰ درصد دقیقتر از روشهای سنتی شناسایی میکند. همچنین این فناوریها دستیارهای بانکی هوشمندی هستند که میتوانند تعامل با مشتری را افزایش دهند و در مدیریت بودجه و پرداختها نقش موثری داشته باشند.
بیمه
در بخش بیمه نیز هوش مصنوعی از تحلیل الگوها فراتر رفته است و بهسمت اتوماسیون جریانهای کاری پیچیده حرکت میکند. این فناوری میتواند با تحلیل دادههای غیرساختاریافته و ایجاد مدلهای ریسک دقیق، فرایند صدور بیمهنامه را سریعتر و دقیقتر کند. همچنین استفاده از مدلهای هوشمند در ارزیابی خسارت، توانسته دقت را تا ۵ درصد بهبود ببخشد و زمان بررسی پروندههای پیچیده را بهشدت کاهش دهد. علاوهبر این بعضی شرکتها از هوش مصنوعی برای تولید پیامهای اطلاعرسانی خسارت استفاده میکنند که نسبت به نوشتههای انسانی واضحتر و با همدلی بیشتری همراه است.
خرده فروشی
کاربرد هوش مصنوعی در خرده فروشی به تنظیم استانداردهای جدید و رضایت مشتری مربوط میشود. شاید جالب باشد که بدانید حدود ۳۵ درصد از فروش آمازون از طریق پیشنهادات شخصیسازیشدهای است که براساس رفتار کاربر ارائه شدهاند.
کشاورزی
ورود هوش مصنوعی به کشاورزی هم باعث شده است تا این صنعت به یک سیستم هوشمند و دقیق تبدیل شود. تشخیص بیماریهای گیاهان، کنترل هوشمند علفهای هرز، آبیاری، تغذیه دقیق و پایش سلامت دام بهطور هوشمند همگی با استفاده از این فناوری امکانپذیر شدهاند. بهعنوان مثال، فناوریهایی مانند See & Spray با کمک بینایی ماشین، علفهای هرز را تشخیص میدهد و مصرف علفکش را تا ۹۰ درصد کاهش داده است.
حملونقل و لجستیک
کاربرد هوش مصنوعی در صنعت حملونقل به ایجاد شبکههای سریعتر و پایدارتر کمک زیادی کرده است. بهعنوان مثال سیستم ORION در شرکت UPS با تحلیل ترافیک و شرایط جوی، سالانه بیش از ۴۰۰ میلیون دلار در هزینههای سوخت و مسافت صرفهجویی میکند. همچنین شرکت DHL با پیشبینی تاخیرها و بهینهسازی عملیات انبار به کمک هوش مصنوعی توانسته کارایی خود را تا ۲۰ درصد بهبود ببخشد.
مزایای هوش مصنوعی در صنعت
بهطور کلی مزیتهای اصلی استفاده از هوش مصنوعی در صنعت عبارتاند از:
- افزایش بهرهوری و کارایی: افزایش سرعت عملیات و کاهش خطای انسانی با خودکارسازی و بهینهسازی جریانهای کاری
- نگهداری پیشبینانه: جلوگیری از توقفهای ناگهانی و پرهزینه تولید با تحلیل دادههای حسگرها و پیشبینی خرابیهای احتمالی
- ارتقای کنترل کیفیت: کاهش نرخ ضایعات با کمک شناسایی توسط سیستمهای بینایی ماشین
- کاهش هزینههای عملیاتی: بهبود سودآوری سازمان از طریق بهینهسازی مصرف انرژی و کاهش هدررفت مواد اولیه
- بهینهسازی زنجیره تامین: جلوگیری از انباشت بیشازحد کالا یا کمبود آن با پیشبینی دقیق تقاضای بازار و مدیریت موجودی
- بهبود تصمیمگیریهای استراتژیک: تصمیمگیریهای هوشمندانهتر و سریعتر با تحلیل دادههای بلادرنگ
- افزایش ایمنی محیط کار: پیشگیری از بروز حوادث با نظارت بر مناطق پرخطر و استفاده از اسکلتهای بیرونی هوشمند برای کاهش فشار فیزیکی
- لجستیک و مسیریابی هوشمند: کاهش مصرف سوخت با تحلیل ترافیک، شرایط جوی و بهینهسازی مسیرها برای توزیع کالا
- شخصیسازی محصولات: امکان تولید سفارشی محصولات مطابق با نیازهای خاص هر مشتری بدون کاهش سرعت تولید انبوه
- نوآوری در طراحی محصول: استفاده از بهترین گزینههای طراحی بر اساس پارامترهای هزینه و مواد اولیه با کمک ابزارهای طراحی مولد (Generative Design)
این مزایا تنها گوشهای از مزیتهای ورود فناوری هوش مصنوعی در صنعت هستند. بدون تردید با ادامه روند پیشرفت این فناوریها در سالهای آینده، فرصتها و مزایای گستردهتری در اختیار صنایع قرار خواهد گرفت.
چالشهای ورود هوش مصنوعی به صنعت
پیادهسازی هوش مصنوعی در محیطهای صنعتی در کنار مزیتهای فراوان با یک سری چالشهای پیچیدهای نیز روبرو شده است. این چالشها عبارتاند از:
- ماهیت «جعبه سیاه» مدلها: کاهش اعتماد و پذیرش اپراتورهای انسانی بهدلیل پیچیدگی و عدم شفافیت در نحوه تصمیمگیری الگوریتمها.
- ناهمگونی دادهها: تحلیلهای دشوار بهدلیل وجود ناهماهنگی در جمعآوری و کیفیت پایین دادههای صنعتی.
- کمبود نیروی متخصص: کمبود نیروی متخصصی که همزمان با مفاهیم مهندسی و هوش مصنوعی آشنا باشد.
- هزینههای اولیه بالا: نیاز به سرمایهگذاری سنگین مالی برای پیادهسازی زیرساختهای لازم و نگهداری مداوم مدلها.
- امنیت سایبری و حریم خصوصی: آسیبپذیرترشدن دادهها در برابر حملات سایبری بهدلیل افزایش اتصال دیجیتال.
با وجود این چالشها، نمیتوان از ظرفیتهای بالای این فناوری چشمپوشی کرد. شناخت درست موانع، اولین گام برای استفاده موثر و پایدار از آن در صنعت است.
جمع بندی
در این مقاله در مورد اهمیت هوش مصنوعی در صنعت صحبت کردیم و گفتیم که این فناوری توانسته با تغییر پارادایم از حل مسئله بهسمت پیشگیری هوشمندانه از خطا به ارتقای کیفیت و سرعت کمک زیادی کند. با اینکه پیاده سازی کامل این فناوری با چالشهایی مثل امنیت سایبری و پیچیدگی سیستمهای قدیمی مواجه است، اما مزیتهای آن بسیار بیشتر بوده و صنایع ناگزیرند تا برای بقا در بازار جهانی، مدل کسب و کار خود را با تحول دیجیتال همسو کنند.